Het grote avontuur van twee kleine sloddervissen

Paradise Lost

Alles behalve pacifisme in de Pacific Ocean

In september speelden Kjel en ik twee weken lang vreugdevol in het transparante water van Fakarava, een koraaleiland (of atol) in de Tuamotos (Frans Polynesië) ergens halverwege tussen Australië en Zuid-Amerika. In het zuiden van diezelfde eilandengroep ligt Moruroa. Dit pacifistische paradijsje werd in 1962 uitverkoren tot Frankrijks nieuwe militaire testsite. Het begin van het einde…

Ten tijde van de Koude Oorlog stonden nucleaire tests symbool voor de nucleaire wapenrace en waren ze een technische noodzaak om nieuwe nucleaire wapens te ontwikkelen. Voordien voerde Frankrijk proeven uit in de Algerijnse woestijn, maar aangezien de wind het besmette zand tot in Frankrijk bracht, besloot de toenmalige regering in 1962 om zijn onverantwoorde praktijken naar Moruroa te verplaatsen. Frankrijk liet er geen gras over groeien en begon er vier jaar later al met kernproeven. Deze keer zogezegd ver weg van alles en iedereen, goed afgeschermd voor ongewenste bezoekers en vooral zonder negatieve neveneffecten voor het vaderland. Tussen 1966 en 1996, in 30 jaar tijd, vonden er meer dan 40 bovengrondse (of atmosferische) en 130 ondergrondse (500 tot 1100 m diep) nucleaire tests plaats.

Voor

Na

De tests veroorzaakten destijds een enorme controverse en bezorgdheid. Greenpeace reageerde heftig en eiste een onafhankelijk onderzoeksteam dat een oogje in het zeil zou houden tijdens de tests, staaltjes zou nemen van de omgeving en na afloop gezondheidsonderzoeken zou uitvoeren. Bovendien voerden ze druk uit op de Franse autoriteiten om alle informatie vrij te geven over de effecten van de nucleaire tests op de gezondheid en het milieu. De Polynesiërs die wij ontmoetten in de Tuamotos en de Marquesas apprecieerden deze solidariteit enorm en spraken er nog steeds over toen wij er waren.
Maar in plaats van aan deze eisen te voldoen, besloot de Franse geheime dienst in 1985 om het protest te verhinderen en de Rainbow Warrior (de beroemde actieboot van Greenpeace) op te blazen in de haven van Auckland, Nieuw-Zeeland. Het wrak is nu een populaire duiksite.
Pas in 1995, maar liefst tien jaar na het incident met de Rainbow Warrior, vond de historische conferentie plaats over nucleaire ontwapening en non-proliferatieverdragen. Uiteindelijk plooide Frankrijk en vroeg in 1995 aan het IAEA (International Atomic Energy Agency  – de afdeling van de UN gespecialiseerd in nucleaire issues) om een onafhankelijk en objectief onderzoek uit te voeren naar de huidige en toekomstige consequenties voor de atols. Ze namen monsters van grond, vegetatie, koraal, zeewater, vissen, lagunesediment en plankton.
De conclusie in het rapport (http://www.iaea.org/Publications/Booklets/mururoabook.html) luidde kort samengevat “dat het allemaal wel meeviel”. Ze vonden “slechts” 10-20 kg plutonium in de lagunesedimenten (1 mg kan fatale kanker veroorzaken en 20 kg volstaat om enkele nucleaire bommen te fabriceren), cesium 137 op het eiland en dankzij lekken in de ondergrondse testruimtes rijzen de tritium-concentraties in de lagunes tot tien keer hoger dan in de open oceaan. Als het dat maar is …

Leugens en gewetenloosheid

In 1963 beweerde Frankrijk nog dat geen enkel radioactief deeltje ooit een bewoond eiland zou bereiken, maar onmiddellijk na de eerste atmosferische test detecteerde men al  verhoogde radioactiviteit in de hele zuidelijke hemisfeer tot in Nieuw-Zeeland (5000 km verder).  Zowel in het verleden als in het heden werden metingen uitgevoerd en was er wel degelijk sprake van besmetting. In 1990 nam een Greenpeacemissie staaltjes van plankton buiten de 12 mijl exclusiezone en vond zelfs daar cesium 134. De Franse autoriteiten antwoordde dat het een typefout was in het onderzoeksrapport. Jarenlang probeerden ze zich in te dekken en informatie te verhullen of te verdraaien. Maar vandaag kan niemand nog ontkennen dat de Fransen samen met de Amerikanen, Russen, Britten en Chinezen een fenomenale stijging van kankergevallen en genetische afwijkingen hebben veroorzaakt. Deze Derde Wereldoorlog, zoals Greenpeace het noemt, eiste meer slachtoffers dan Chernobyl, de grootste industriële catastrofe uit de geschiedenis. Nochtans was deze ramp destijds een internationaal drama (aangezien Europa zwaar getroffen werd) en wordt er betrekkelijk minder aandacht besteed aan het schandaal in de Tuamotos dat er toch niet voor moet onderdoen. Greenpeace verzamelde en publiceerde getuigenissen van slachtoffers in Frans Polynesië. Sinds het begin van de tests ondervond de bevolking een onweerlegbare stijging van het aantal kankergevallen, geboorteafwijkingen en andere ziektes.

Dat is meteen ook de meest tragische kant van het verhaal. De Franse autoriteiten benadrukten meermaals de lage bevolkingsgraad rond de atols Moruroa en Fangataufa. Ze minimaliseren of negeren het feit dat ook de bevolkte eilanden van de Marquesas en de Tuamotos getroffen werden. Aangezien oceaanstromen extreem efficiënte geleiders van nucleaire stoffen zijn, brengen ze de radioactieve rommel makkelijk naar verafgelegen eilanden. De accumulatie (opeenstapeling) van radioactiviteit in de voedselketen brengt onherstelbare schade toe aan de maritieme voedselbronnen van de kustgebieden in de Pacifiek. Opnieuw wordt de plaatselijke bevolking het zwaarst getroffen terwijl de rest van de wereld er (ogenschijnlijk) geen last van heeft. Het lijkt alsof er eerst een minimum aantal Westerse burgers (liefst Fransen) getroffen moet worden vooraleer het probleem belangrijk wordt. Locals lijken minder zwaar door te wegen. Onmenselijke onzin.

Fragiele atols als nucleair depot

Enkele wetenschappelijke missies  kregen (zeer beperkte) toestemming om enkele staaltjes te nemen en vonden radioactiviteit (radioactieve iodine, cesium 134 en/of plutonium) in de lagune en rond het eiland tot voorbij de exclusiezone van 12 mijl. De teams waren het unaniem eens met elkaar: waterdoorlatende koraaleilanden zijn absoluut niet geschikt als opslagplaats voor radioactiviteit op lange termijn. Het stockageproces waarop ze indertijd rekenden is extreem moeilijk te controleren en zelfs compleet onvoorspelbaar als er nog getest wordt.

Het koraaleiland ontstond ongeveer 10 miljoen jaar geleden. Een oud vulkanisch berglandschap zakte onder water en werd langzaam maar zeker overwoekerd door koraal. Momenteel bevindt er zich een laag van 200 m koraal onder de bodem van de lagune en een van 400 m onder de kroon van de atol. Frankrijk voerde meer dan 180 nucleaire tests uit en liet honderden kilo’s plutonium en andere hoog radioactieve afvalproducten achter in de basaltlaag (die tussen het koraal en de vulkanische onderlaag zit). De lagune van de atol transformeerde tot een uitgestrekte hoogradioactieve dumpplaats. Le Commisariat a l’Energie Atomique beweerde destijds dat het radioactieve materiaal voor eeuwig en altijd gestockeerd zou blijven en dat het allemaal geen problemen voor de omgeving zou veroorzaken. Vandaag klinken die overtuigingen compleet ongeloofwaardig.

Een van de belangrijkste criteria voor een veilige opslagplaats van radioactief afval is immers de afwezigheid van (circulerend) water. De geologische samenstelling van een atol is waterdoorlatend en vormen dus een extreem beschamende keuze. Water loopt makkelijk in en uit de lagune en het nucleaire afval spoelt op die manier gewoon in de open oceaan!

Het tweede criterium is de afwezigheid van breuken. Naast de natuurlijke breuken in de basaltlagen veroorzaakten de testexplosies nieuwe breuken rond de stockage- en testruimtes. In 1979 werd er zelfs een tsunamiachtige golf veroorzaakt die de installaties overspoelde (dit werd gefilmd door een onderzoeksteam). Later vonden er nog onvoorziene grondverschuivingen plaats waarbij telkens enorme hoeveelheden radioactief materiaal vrijkwamen … en het houdt niet op.

De onzekere toekomst

Moruroa en Fangataufa zijn fragiele, kwetsbare en bovendien waterdoorlaatbare koraaleilanden die momenteel meerdere Chernobyls aan radioactiviteit bevatten. Tegenwoordig wordt er aan deze tijdbommen weinig tot geen aandacht besteed. Moruroa staat op het punt om in te storten. Dat zou een tsunami creëren die Tureia (op 130km afstand) van de kaart veegt. Vandaag beweren onderzoekers dat er niets mis is met de vulkanische onderlaag, maar ze kunnen niet ontkennen dat de basaltlaag in gevaar is. De schokgolven van de ontploffingen hebben wel degelijk breuken veroorzaakt die tot op de dag van vandaag landverschuivingen veroorzaken.

Een team seismografen volgt de situatie op de voet en waarschuwt het twintigtal militairen die op Moruroa gestationeerd zijn (de pietzakken). Simulaties tonen aan dat een instorting van de 670 miljoen vierkante meter koraal in het noorden (een reëel cijfer en een potentieel gevaar) binnen een straal van 500 m een tsunami tot 20 m hoog veroorzaakt. Die zou zich aan een snelheid van 600 km/u verplaatsen en tien minuten later de zuidkust van Tureia (130 km verder) bereiken met een maximale hoogte van 3 meter. Als je weet dat de eilanden in de Tuamotos zo plat zijn als een pannenkoek, dan weet je dat dit het einde betekent voor de bewoners. Bijgevolg leeft de bevolking permanent met de vrees voor zulke rampscenario’s.

Vandaag hangt er een mysterieuze sfeer rond Moruroa. De ontoegankelijkheid, de geheimhouding en de tegenstrijdige informatie intrigeerden ons enorm. Overheden en milieuorganisaties spreken elkaar tegen. Onderzoekers worden gemanipuleerd, gechanteerd of bedreigd en informatie die nefast is voor het imago van Frankrijk wordt ontkend of weggewuifd. The truth is out there… maar een ding staat vast: de waakzaamheid voor deze regio kan maar beter niet verslappen, want de toekomst van Moruroa ziet er niet al te rooskleurig uit en de gevolgen voor de rest van de wereld zullen niet te onderschatten zijn…

Meer recente info: DeWereldMorgen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s